KARAFATMAYA DÖNÜŞMEK

Dönüşüm veya Metamorfoz , Franz Kafka’nın 1915 yılında yayınlanmış bir öyküsüdür.

Öykü, Gregor Samsa’nın bir sabah kendini dev bir böceğe dönüşmüş bulmasıyla başlar: Uyandığında dörtte çalması gereken saat, 6.30 u gösteriyordur. İşine gecikmiştir, öyle gecikmiştir ki az sonra çalıştığı şirketin katibi gelecek, anasına ve babasına Samsa’nın nerede kaldığını soracaktır.

Oysa bir karafatmanın yerinden kalkıp işe gitmesi oldukça güçtür. Samsa aslında işine gitmeye bayılmıyordur: Sevmediği bu işe babasının, patronuna olan borcunu ödemek ve ailesini geçindirmek için yıllardır katlanmaktadır. Çok erken saatlerde kalkmak, yollara koyulmak, evine geç dönmek, ona eğlenmek için bile zaman bırakmamaktadır.

Rusyalı yazar ve entemolog  Nabokov’a göre Samsa’nın dönüştüğü, karafatma değildir; Kafka, onu “ungeziefer” yani sadece “böcek”olarak tanımlamıştır ve karafatmalar öyküde anlatıldığı gibi kısa değil uzun bacaklıdırlar.

Binbir gece masallarından “Alis harikalar Diyarında” romanına kadar birçok edebiyat eserinde insanlar, başka şekiller alır, örneğin hayvanlara dönüşürler. Bu dönüşümler daha çok bir cadının büyüsü, beddua, bazen de Olimpos   sakini bir tanrının –genellikle kötü niyetle giriştiği-bir uygulama sonucu gerçekleşir: Ovid’in “Metamorfoz” şiirinde Athena,  kendinden iyi kumaş dokuyan Arachne’yi örümceğe çevirir. Odyssey’de Truva Savaşı’ndan dönmekte olan askerler, bir adada Circe adlı bir insanüstü yaratık tarafından domuza döndürülürler.

Oysa Samsa, her ne kadar şaşırmış gibi görünse de aslında bu dönüşüm yoluyla nefret ettiği bir işten kaçmaktadır. Bir devekuşuna ya da zebraya değil de böceğe dönüşmesi, bu şekilde tüymesinin daha kolay olmasındandır.

Yorumcuların çoğu, Samsa’nın, işlerinden  zevk almamış yazarına, Kafka’ya benzediğini ve bu değişimi ta içinden kuvvetle isteyerek gerçekleştirmiş olduğunu söylerler.

Öyleyse, çok sıkılıyorsanız, başınız dertteyse, köprüden atlamaktan, kendinizi içkiye vermekten vb başka kaçış yollarının da bulunduğunu unutmamanız gerekir: Mesela hakkınızda bir çok dosya, tutanak vb varsa, bunlardan kurtulup kaçmak için cumhurbaşkanı olmanın türlü cefasını göze almanıza gerek yoktur.Tutmanız gereken yol basitir: Haşarat listesine bir göz atın; göreceksiniz, size en uygununu seçip huzurlu bir yolculuğa çıkmanız öyle uzun bir zaman almayacaktır!